Gezonde Schoolpleinen

Een gezond schoolplein daagt kinderen en jongeren uit om te bewegen, spelen, ontspannen en ontmoeten. Of het nu gaat om basisscholen, middelbare scholen of mbo’s: via het schoolplein werk je tegelijk aan bewegen & spelen, gezonde voeding & voedseleducatie, natuur en mentale gezondheid. Ontdek hoe jij als JOGG-professional samen met je partners de schoolpleinen in jouw gemeenten gezonder maakt.

Waarom een gezond schoolplein?

Kinderen en jongeren in Nederland bewegen te weinig en ervaren steeds vaker stress. De schoolomgeving, vooral in het voortgezet onderwijs, biedt vaak weinig ruimte voor beweging en maakt ongezonde keuzes makkelijk. Versteende schoolpleinen versterken dit probleem en nodigen nauwelijks uit tot actief en gezond gedrag.

Een gezond schoolplein biedt juist kansen. Een groene, activerende omgeving stimuleert bewegen, ontspanning en ontmoeting. Door bijvoorbeeld moestuinen toe te voegen, maken leerlingen ook kennis met voeding en leren ze waar eten vandaan komt. Dit vergroot hun bewustzijn en draagt bij aan gezonder gedrag. Tegelijkertijd verbetert het welbevinden, de schoolprestaties en de sociale sfeer.

Daarnaast is het belangrijk om bewegen en gezondheid in de hele schooldag terug te laten komen, van actieve pauzes tot bewegend leren. In combinatie met aandacht voor mentale gezondheid, ontspanning en voeding ontstaat zo een brede aanpak die leerlingen helpt om fitter en veerkrachtiger op te groeien.

10,4
uur zitten jongeren gemiddeld per dag (12-18 jaar)
42%
van de jongeren (12 t/m 17 jaar) voldoet aan de beweegrichtlijn
60%
van de kinderen (4 t/m 11 jaar) voldoet aan de beweegrichtlijn

Wat is een gezond schoolplein?

Een gezond schoolplein komt tot stand met participatie van kinderen, ouders, school en de buurt. Het is een plek die niet alleen tijdens de pauze, maar ook tijdens de les én buiten schooltijd uitnodigt tot leren, spelen, bewegen en ontmoeting. Het bevat natuurlijke elementen zoals zand, water, bomen en (eetbare) planten en kan ook betegelde delen en speeltoestellen hebben. Een speels en groen plein daagt kinderen uit met gevarieerde activiteiten, prikkelt de zintuigen, biedt rust en is klimaatbestendig. Ben je op zoek naar concrete ontwerpprincipes voor een (open) schoolplein? Neem dan hier eens een kijkje.  

Met wie werk je samen?

Gezonde schoolpleinen realiseer je niet alleen. Als JOGG-professional heb je een verbindende en aanjagende rol. Werk samen met: 

  • School(bestuur): Stem af met de Gezonde School-adviseur wat de school nodig heeft.  

  • Gemeente: Verbind de afdelingen onderwijs, gezondheid, groen en beheer. Denk aan subsidies, ondersteuning aan scholen (bijv. met een ontwerper) en onderhoud. 

  • Lokale partners: Betrek buurtsportcoaches, IVN, Jong Leren Eten-makelaars of wijkinitiatieven voor kennis, ontwerp en activatie. Zij kunnen ook helpen in agenderen en het creëren van urgentie. 

  • Leerlingen: Laat hen meedenken en meebeslissen: van ideeën ophalen tot ontwerpen, realisatie en programmering na oplevering. 

  • De buurt: Bouw draagvlak, sluit aan op de al bestaande voorzieningen in de wijk en vergroot het gebruik buiten schooltijd door ook de wensen van buurtbewoners op het plein mee te nemen. 

  • Provincie: Verken subsidies en regelingen voor vergroening van schoolpleinen en gezonde leefomgevingen. Denk hierbij subsidies en regelingen vanuit de gemeente of provincie.  

“Sommige kinderen wonen met hun ouders op een flatje in een wijk waar nauwelijks groen te vinden is. Voor hen maakt een groen schoolplein dat buiten schooltijden wordt opengesteld voor de buurt echt het verschil.”
Vincent van der Veen
Impact Manager Kind & Natuur bij IVN

Het BVO-model als leidraad

Met het model voor de Beweegvriendelijke omgeving (het BVO-model) werk je samen met je werknet aan het gezonde schoolpleinen binnen jouw gemeente. Zet in op de drie aspecten van het model:

Hardware: de fysieke basis

Dit is wat je ziet en voelt op het schoolplein: de speel/beweegtoestellen en -aanleidingen, de groenbeplanting, de ondergrond, de schooltuin en de routes naar het schoolplein toe. Goede hardware nodigt uit tot bewegen, spelen, sociale verbinding en als verblijfsplaats. 

Wat je kunt doen: 

  • Breng beleid en professionals samen en analyseer de huidige situatie bijv. bijvoorbeeld met de Schoolplein scan van Kenniscentrum Sport en Bewegen (P.O., V.O., MBO). 

  • Bekijk nieuwbouw- of renovatieplannen van scholen. Staat er al iets op de planning waar het schoolplein in meegenomen kan worden?  

  • Betrek kinderen, jongeren en buurtbewoners bij het ontwerp van het schoolplein.

  • Zet in op inclusieve speelplekken zodat ook kinderen met een beperking, samen met andere kinderen, kunnen buitenspelen op samenspeelplekken. 

  • Zorg voor toegankelijke en veilige routes naar het schoolplein zodat kinderen en jongeren zelfstandig op een actieve en veilige manier naar het schoolplein kunnen komen. 

  • Koppel de thema’s bewegen, gezonde voeding, mentale gezondheid en groen aan elkaar en verwerk dit in het ontwerp. 

Software: wat er gebeurt

Software gaat over activiteiten, begeleiding en communicatie die het gebruik van het schoolplein stimuleren. Denk aan: 

Orgware: de organisatie erachter

Dit gaat over de randvoorwaarden om hardware en software mogelijk te maken en te borgen.  

Denk aan: 

  • Deel urgentie en noodzaak bij scholen, schoolbesturen en gemeenten om het onderwerp op de agenda te zetten en eerste stappen te ondernemen. Betrek hierbij altijd de Gezonde School-adviseur!  

  • Zorg voor financiering en subsidies waar scholen op kunnen inschrijven of breng deze bij school(besturen) onder de aandacht. 

  • Breng domeinen en partners bij elkaar die baat hebben bij groene schoolpleinen en hier gezamenlijk aan willen werken. 

  • Maak het schoolplein openbaar na sluitingstijd van de school. Zo ontstaat er meer ruimte voor kinderen en jongeren en kan de buurt ook gebruik maken van het plein. 

  • Leg afspraken over beheer en onderhoud vast tussen de school, de gemeente en eventuele andere partijen.  

Kennis & tools

Primair onderwijs
Voortgezet onderwijs en MBO

Praktijkvoorbeelden

  • Van versteend VO-schoolplein naar groene bruisende buurtplek in Goes

    In Goes is iets ontstaan wat in veel gemeenten vooralsnog een wens is: een openbaar, uitnodigend schoolplein op een middelbare school waar leerlingen en buurtbewoners bewegen, elkaar ontmoeten en even kunnen pauzeren.  Goes laat zien hoe je via de Gezonde Buurten aanpak, samen met bewoners en partners, werkt aan een groener, beweegvriendelijker en socialer plein. Hoe je niet alleen de plek vernieuwt, maar ook zorgt dat deze in gebruikt blijft. Benieuwd hoe Goes dat heeft aangepakt? Lees verder.

    Praktijkvoorbeeld
    Buurt
    School
    Werken met een werknet
    Draagvlak en eigenaarschap
    Bewegen
    Themadagen
  • Bekijk alle praktijkvoorbeelden

Wil je graag persoonlijk advies?

Neem contact op
Fieke Beckers
Adviseur Gezonde Omgeving