Voeding in beleid krijgen? Nieuwegein begon met een voedselstrategie

Sport en bewegen kregen aandacht, voeding nog niet

Nieuwegein investeerde al volop in sport en bewegen, maar voor voeding ontbrak een structurele plek in beleid en ruimtelijke plannen. Tegelijkertijd lieten signalen uit het lokale werknet en data uit de praktijk zien dat inwoners dagelijks sterk worden verleid tot ongezonde keuzes door de voedselomgeving, onder andere door de vele fastfoodketens in het lokale winkelcentrum Cityplaza.

De urgentie nam verder toe door een motie van de gemeenteraad, waarin werd opgeroepen tot een gezonde gebiedsontwikkeling van De Zeepfabriek (een terrein in het centrum van Nieuwegein), kwaliteitshoreca en een betere borging van een gezonde voedselomgeving. De verantwoordelijke wethouder wilde weten: hoe maken we voeding een vanzelfsprekend onderdeel van beleid én toekomstige ontwikkelingen zoals gebieden De Zeepfabriek en Groot Merwede. Dat was het moment om in actie te komen.

Van vraag naar richting

Binnen de gemeente Nieuwegein werd een (tijdelijke) projectleider voedselomgeving aangesteld, Naomi Jansen van haar bedrijf de Voedselapotheek, om voeding vast onderdeel van beleid te maken. Naomi verbond collega’s uit verschillende beleidsterreinen met de praktijk en lopende gebiedsontwikkelingen. Daarbij bracht JOGG-accounthouder Antoine Brandenbrug haar in contact met partners uit zijn eigen netwerk en JOGG Adviseur Gezonde Omgeving Tamara Coppenhagen, voor inhoudelijk advies. Op basis van kennis en inzichten van het Voedingscentrum vertaalde Tamara wetenschappelijke kennis naar concrete beleidskeuzes en uitvoerbare stappen. Zo kreeg de gemeente snel zicht op wat werkt en haalbaar is. Samen zorgde dit voor focus, kennis en borging van de JOGG-aanpak. Niet alleen plannen maken, maar ook zorgen dat ze landen.

Één werknet, één verhaal

De samenwerking werkte doordat partners verschillende typen kennis en ervaring inbrachten. Het Voedingscentrum leverde onderbouwde kennis en hulpmiddelen, de GGD regionale praktijkervaring en de koppeling met jeugd en Gezonde School. JOGG bracht voorbeelden uit andere gemeenten in. Lokale partners zoals SportID, Jong Leren Eten, scholen en inwonersinitiatieven sloten aan. Naomi Jansen bracht de domeinen gezondheid, ruimtelijke ordening, economie, onderwijs en sociaal domein samen, waardoor een gedeeld beeld én gezamenlijke verantwoordelijkheid ontstonden.

Wat werkte en wat vroeg extra aandacht?

• Wat werkte: Domeinoversteigende aanpak van Naomi: door domeinen samen te brengen in co-creatie sessies zorgde dat voor een gezamenlijke taal, gedeeld eigenaarschap en een gedragen visie op het thema voedselomgeving.

• Eén kennisroute: JOGG bundelde kennis van het Voedingscentrum. Dat gaf snelheid en duidelijkheid.

Wat nog schuurt:

• Interne afstemming kost tijd. Niet ieder domein zag voeding direct als onderdeel van de eigen opgave. Door samen te verkennen hoe thema’s als gebiedsontwikkeling, voorzieningen en horeca bijdragen aan een gezonde voedselomgeving, ontstond stap voor stap meer draagvlak en gedeeld eigenaarschap.

• Capaciteit blijft een aandachtspunt. De inzet van de tijdelijke projectleider kon niet worden verlengd, waardoor het tempo en de continuïteit onder druk kwamen te staan. Structurele borging in beleid en organisatorische capaciteit zijn daarom belangrijke voorwaarden voor de vervolgfase; de beschikbaarheid van middelen en uren hangt mede af van bestuurlijke en politieke keuzes.

Impact: voeding vastgelegd in beleid

Door de samenwerking tussen gemeente, inwoners, lokale partners en JOGG werkt Nieuwegein  aan een breed gedragen voedselstrategie voor 2026–2040. Die strategie is geen eindpunt, maar heeft de beweging naar een gezondere voedselomgeving op gang gebracht.

Meer dan 15 gemeentelijke partners zijn bij het traject betrokken, inwoners hebben input geleverd en er staat een netwerk klaar om de uitvoering verder vorm te geven. De volgende stap is de formele verankering van voeding in de Omgevingsvisie en het Omgevingsprogramma Gezondheid, dat naar verwachting in 2027 aan de raad wordt voorgelegd.

Zo werkt Nieuwegein stap voor stap toe naar een gemeente waarin gezonde voeding niet afhankelijk is van losse projecten, maar een vanzelfsprekend onderdeel wordt van beleid én praktijk.

Tips voor andere gemeenten

1. Haak expertise en netwerk vroeg aan
   Betrek een JOGG Adviseur Gezonde Omgeving en lokale netwerk met expertise vanaf de start. Dat voorkomt losse eindjes en versnelt besluitvorming.

2. Maak uren vrij
   Zonder capaciteit geen verandering. Regel structureel tijd voor regie, financiering en uitvoering.

3. Benut je JOGG-werknet
   Gebruik het netwerk dat er al is. Verbind partners uit beleid, praktijk en kennis en breid het werknet uit waar nodig. Zo bouw je voort op bestaande relaties, creëer je draagvlak en zet je sneller stappen.

Aan de slag

Wil je zelf aan de slag met gezonde voeding in beleid of een gezondere voedselomgeving? Bekijk onze praktische tools om direct stappen te zetten in jouw gemeente op voeding en voeding in beleid. Denk aan ondersteuning voor het opzetten van een lokaal werknet, het vormgeven van een gezonde school‑ of sportomgeving en handvatten om voeding te verankeren in beleid of gebiedsontwikkeling.