Hoe Zaanstad beweging op de kaart zet

Van cijfers naar gesprek in de wijk 

In de gesprekken tijdens de netwerkbijeenkomsten kwamen herkenbare knelpunten naar voren: 

• Ouders ervaren speelplekken en routes naar school soms als onveilig. 

• In sommige culturen is buitenspelen minder vanzelfsprekend.

• Beweegactiviteiten worden soms op onlogische tijdstippen aangeboden.

Door deze punten samen te bespreken, herkenden partners zowel het gezamenlijke probleem als hun eigen rol in de oplossing.

Van praten naar doen – op meerdere plekken tegelijk 

Op basis van deze gesprekken werden concrete acties gestart. Niet allemaal door één organisatie, maar ieder vanuit zijn eigen kracht. Zo werd er: 

• Meer nadruk gelegd op sport en bewegen binnen de Verrijkte Schooldag. 

• Extra aandacht en enthousiasme gecreëerd voor buitenspelen via activiteiten en communicatiemiddelen, zoals de Buitenspeeldag en beweegkaarten. 

• Aangesloten bij landelijke initiatieven zoals de Peuter4Daagse ,de Week voor de Motoriek en de Week voor de Gezonde Jeugd.  

• Een tweejaar durende pilot opgezet om de Meedoenregeling Meedoen Zaanstad, die normaal alleen geldt voor gezinnen met een laag inkomen met kinderen van 4 tot en met 17 jaar, uit te breiden naar gezinnen met kinderen van 0 tot 4 jaar. Zo kunnen ook zij financieel worden ondersteund bij beweegactiviteiten.

• Het naschoolse aanbod van het buurtsportwerk vervroegd, zodat dit direct aansluit op het einde van de schooldag.  

• Een nieuwe lichting pedagogische medewerkers opgeleid tot beweegcoach, om bewegen en buitenspelen beter aan te jagen en te borgen bij de kinderdagopvang en BSO-locaties in Zaanstad.

• Intensief samengewerkt met de afdeling ruimtelijke ordening om de fysieke omgeving uitnodigender te maken. Signalen over onveilige speelplekken of routes werden opgehaald en doorgegeven, waarna kleine aanpassingen zijn doorgevoerd, speeltuinen zijn vernieuwd en wensen zijn meegenomen in de aanleg van nieuwe woonwijken (zoals brede stoepen en goede fiets‑ en looproutes naar scholen).

• Ingezet op groene, beweegvriendelijke schoolpleinen van basisscholen.

• Een inspiratiebijeenkomst met thema ‘Een frisse neus’ georganiseerd voor alle professionals uit het werknet over het belang van buitenspelen met verschillende workshops en interessante discussies. 

Een sterk werknet als motor

Deze aanpak werkt dankzij een JOGG-team met regie en een actief werknet: 

• Scholen en brugfunctionarissen bereiken ouders en kinderen. 

• Sportbedrijf, sportbuurtwerk, en verenigingen bieden passend aanbod en begeleiden kinderen richting sport 

• Sociaal wijkteam brengt wijkkennis en signalen van de buurt in. 

• De JOGG-beleidsmedewerker verbindt met andere beleidsdomeinen zoals Ruimtelijke Ordening en Armoede en zet het thema op de politieke agenda.

• De wethouder is zichtbaar betrokken, o.a. bij de Nationale buitenspeeldag, gekoppeld aan de Week voor de Gezonde Jeugd en de inspiratiebijeenkomst 

Wat leverde het op?

De resultaten waren duidelijk merkbaar. Twintig beweegkaarten vonden hun weg naar scholen, consultatiebureaus en buurthuizen. Twee grote buitenspeeldagen werden georganiseerd voor ruim 200 kinderen en deelname van meerdere verenigingen uit de wijk. 

Zo ontstond er enthousiasme en eigenaarschap in het werknet. Ze weten elkaar sneller te vinden en nemen zelf initiatief rond bewegen.  Kortom: Activiteiten versterken elkaar, partners weten elkaar sneller te vinden en de lijntjes tussen sociaal en fysiek domein zijn korter. 

Borgen en doorgaan

Zaanstad stopt niet na 2025. De succesvolle onderdelen worden geborgd, zodat ze kunnen doorgroeien. De Buitenspeeldag krijgt een vaste plek. Vanaf 2026 is er overleg met o.a. MBO Talland College om stagiaires van de opleiding sportbuurtwerk en SIOS actief deel te laten nemen aan de organisatie van de buitenspeeldag. Wat goed werkt is vastgelegd in draaiboeken en materialen, zodat partners zelfstandig verder kunnen. En door de Kindmonitor te blijven gebruiken en de gesprekken in de wijk voort te zetten, blijft bewegen structureel op de agenda staan. 

Tips voor andere gemeenten

1. Begin met data en ga in gesprek: cijfers geven richting; de wijk geeft betekenis en oplossingsrichtingen.

2. Werk integraal samen op een thema: Organiseer een bijeenkomst met verschillende professionals en domeinen over het thema heen om vanuit ieders rol invulling te geven aan de opgaven. Zo werk je vanuit verschillende invalshoeken aan de oplossing.  

3. Concrete projecten als aanjager voor samenwerking: Door met partners toe te werken naar concrete projecten, zoals een Nationale buitenspeeldag, leer je elkaar kennen, boek je successen en ontstaat draagvlak voor vervolgactiviteiten.    

4. Zorg voor samenhang: laat activiteiten, omgeving en beleid elkaar versterken binnen één verhaal. 

Aan de slag met bewegen?

In dit voorbeeld komt mooi naar voren dat aan meerdere elementen van een beweegvriendelijke omgeving is gewerkt: van het verbeteren van de fysieke ruimte (hardware) tot het organiseren van activiteiten (software) en het versterken van de samenwerking in de wijk (orgware). Wil je in jouw gemeente ook zorgen voor een omgeving die uitnodigt tot bewegen? Ga aan de slag met onderstaande programma's, tools en materialen die jouw werk gemakkelijker maken.