Buitenspelen

Buitenspelen ziet er voor ieder kind, en dus ook elke volwassene anders uit. Soms betekent het rennen, klimmen of verstoppertje spelen, maar net zo goed kan het gaan om samen door de buurt struinen, een stukje fietsen of gezellig op een muurtje kletsen.

Om ervoor te zorgen dat we allemaal hetzelfde bedoelen wanneer we het over buitenspelen hebben, heeft het Mulier Instituut een brede, algemene definitie opgesteld:

Buitenspelen is al het spelen dat plaatsvindt in de buitenlucht. Spelen kan daarbij één of meer van de volgende vormen hebben:

• actief: met fysieke activiteit;

• vrij: ongestructureerd en zelfgestuurd;

• natuurlijk: in de natuur of met natuurlijke elementen, zoals water;

• avontuurlijk: spannend, onvoorspelbaar en met risico;

• sociaal: met interactie met anderen.

Denk daarbij breed. Spelen kan plaatsvinden op formele én informele plekken. Formele plekken zijn speciaal ingericht met speelaanleidingen en voorzieningen. Informele plekken zijn juist de openbare plekken waar kinderen spelenderwijs bewegen, zoals stoepen, pleinen, grasvelden en rustige straten.

Wil je meer weten over hoe de definitie van buitenspelen is bepaald, lees dan hieronder het onderzoek van Mullier Instituut.

Buitenspelen is de belangrijkste manier waarop kinderen bewegen. Ze rennen, klimmen, vallen, lachen en leren. Door veel en gevarieerd te spelen ontwikkelen ze hun motoriek, fantasie en sociale vaardigheden. (Buiten)spelen is dus cruciaal voor een gezonde fysieke, sociale én mentale ontwikkeling. En het is ook gewoon leuk! Niet voor niets staat het recht op spelen zwart op wit in het kinderrechtenverdrag van de Verenigde Naties.

Toch spelen kinderen steeds minder buiten. Daar zijn veel redenen voor, zoals:

• Ruimte om te spelen staat onder druk doordat ruimte schaars is.

• Speelplekken zijn soms te saai.

• Geluid en drukte leiden tot minder tolerantie.

• Er spelen geen of weinig andere kinderen buiten.

• Ouders maken zich zorgen over veiligheid.

• Binnen is verleidelijker: schermen, comfort, gemak.

• Gezinnen hebben volle agenda’s.

Een speelvriendelijke omgeving en meer buitenspelen realiseer je niet alleen. Dat vraagt om beleid én praktijk die elkaar versterken. Daarom werk je samen in een werknet, met onder andere:

• Binnen de gemeente: JOGG-beleidsmedewerker, Spelen, Ruimtelijke Ordening of Stadsontwikkeling, Openbare Ruimte, Onderhoud en Beheer, wijkregisseurs en gebiedsmanagers. Om spelen in beleid, plannen, inrichting en beheer van de buitenruimte te verweven;

• Kinderen en inwoners om wensen, ideeën en knelpunten scherp in beeld te brengen en te zorgen dat speelplekken echt passen bij de wijk;

• Professionals dichtbij de kinderen, zoals Buurtsportcoaches, welzijnswerkers, jongerenwerkers, en scholen en kinderopvang (via de Gezonde-School adviseur en coach Gezonde Kinderopvang). Zij halen wensen van kinderen op, organiseren participatiesessies en zetten activiteiten in gang;

• De Wijkraad, (speeltuin)verenigingen, vrijwilligers of bewonersinitiatieven om kinderen te bereiken en activiteiten te organiseren en te borgen;

• Woningbouwcoöperaties voor de (her)inrichting van grond die zij beheren en voor kansen om spelen en bewegen dichtbij huis mogelijk te maken;

• Andere gemeentelijke afdelingen zoals Bewegen en Sport, Volksgezondheid, Welzijn, Groen, Klimaatadaptatie en (verkeers)veiligheid voor koppelkansen rondom Spelen, zowel in beleid, financiering als uitvoering.

Aan de hand van het BVO-model ga je met jouw werknet aan de slag om speelvriendelijke buurten en buitenspelen uit te dragen, te stimuleren en te borgen binnen jouw gemeente. Hoe?

Met een speelbeleid (ook wel buitenspeelbeleid of speelruimtebeleid genoemd) zet je buitenspelen structureel op de kaart. Een goed speelbeleid beschrijft duidelijk de visie die de gemeente heeft op het buitenspelen: Waarom vinden jullie buitenspelen belangrijk? Ook is er in beschreven wat de status op het buitenspelen en speelplekken nu is en hoe dit er in de toekomst uit moet komen te zien. Daarnaast biedt het beleid duidelijkheid over verantwoordelijkheden en budgetten.

Denk daarbij ook aan:

• Formuleer doelstellingen en ambities SMART.

• De verschillende behoeften per leeftijdsgroep én voor kinderen met een beperking.

• Typen speelplekken en hoeveelheid plekken

• De spreiding en ook de bereikbaarheid van speelplekken

• Inzet op hardware, software en orgware.

• Het betrekken van kinderen en inwoners bij het opstellen van het beleid

• Het speelbeleid koppelen aan opgaven vanuit andere beleidsvelden, zoals klimaatadaptatie, gezondheid of verduurzaming.

• Monitoring en evaluatie.

Krijg inzicht in de huidige stand van zaken in jouw gemeente. De Toolbox Buitenspelen van Mullier Instituut geeft hiervoor handige handvatten om spelen en speelbeleid te monitoren en evalueren. Databronnen die hierin worden benoemd zijn o.a.: de GGD (Kind)monitor, de Buitenspeelkaart, en de kernindicator Beweegvriendelijke Omgeving. Ook de gemeente heeft zelf veel verschillende kaarten en data beschikbaar rondom spelen en leefstijl.

Lees hier meer over de Toolbox en het monitoren en evalueren van Buitenspelen. Specifiek Hoofdstuk 4, Hoofdstuk 5 en Bijlage 1 zijn hierin van belang.

De informatie op deze pagina is tot stand gekomen met dank aan Jantje Beton en het Kenniscentrum Sport en Bewegen. Onderstaande kennis en tools van verschillende organisaties helpen je verder.