Bewegen in de buurt en buitenruimte

Een buurt die uitnodigt om te lopen, fietsen, spelen en sporten maakt bewegen vanzelfsprekend. En dat werkt: kinderen en jongeren bewegen meer als hun omgeving hen op een leuke, veilige en toegankelijke manier uitdaagt. Een beweegvriendelijke omgeving ontstaat niet vanzelf. Daar heb je scholen, sportaanbieders, gemeenten, inwoners en andere partners voor nodig. Maak van bewegen, spelen en sporten een logisch onderdeel van de dag. Dicht bij huis, veilig en aantrekkelijk. Hier vind je praktische tools, voorbeelden en handvatten om aan de slag te gaan.

Gezonde Buurten

In een Gezonde Buurt werken kinderen, bewoners, wijkprofessionals én de gemeente samen om een Gezonde Buurt te creëren.

Actieve mobiliteit

Iedere dag lopen of fietsen naar school, sport of de opvang is een eenvoudige manier om kinderen meer te laten bewegen.

Gamification

Op steeds meer plekken wordt gebruik gemaakt van gamification om kinderen met plezier in beweging te brengen en te houden.

Buitenspelen

Buitenspelen is een belangrijke manier waarop kinderen bewegen en zich ontwikkelen. Toch spelen kinderen steeds minder buiten.

Waar werk je naartoe?

Een buurt en publieke buitenruimte die kinderen en jongeren voldoende mogelijkheden geeft om veilig, aantrekkelijk en dichtbij huis te bewegen, spelen en sporten. Met focus op:

  • Meer verbinding tussen het sociale en fysieke domein.

  • Bewegen structureel meenemen in beleid en inrichting van de leefomgeving.

  • Veilige en uitnodigende loop- en fietsroutes.

  • Uitdagende speel- en beweegplekken in iedere wijk.

  • Actieve betrokkenheid van inwoners en kinderen bij plannen.

>50%
van de kinderen wil meer buitenspelen dan dat ze nu doen
59%
van de jongeren (12 t/m 17 jaar) voldoet niet aan de beweegrichtlijn
(
CBS
)
40%
van de kinderen (4 t/m 11 jaar) voldoet niet aan de beweegrichtlijn
(
CBS
)
Een beweegvriendelijke en veilige omgeving in JOGG-gemeente Kampen

Zo pak je het aan

Breng kansen en knelpunten in beeld

Bekijk samen met partners hoe het staat met bewegen, spelen, sportvoorzieningen en actieve mobiliteit in jouw gemeente. Gebruik hierbij de onderstaande tools.

Bouw een sterk werknet - van andere domeinen tot uitvoer en inwoners

Een beweegvriendelijke omgeving realiseer je samen. Als JOGG-professional heb je een agenderende en verbindende rol. Werk samen met:

  • Gemeente: JOGG-beleidsmedewerker, beleidsmedewerker Spelen, Ruimtelijke Ordening of Stadsontwikkeling, Openbare Ruimte, Onderhoud en Beheer, Sport en bewegen, Welzijn, wijkregisseurs en gebiedsmanagers.

  • Inwoners en kinderen: voor inzicht in wensen, ideeën en knelpunten

  • Professionals: Buurtsportcoaches, welzijnswerkers, jongerenwerkers, en scholen en kinderopvang

  • Lokale initiatieven: wijkraden, verenigingen, vrijwilligers en bewonersinitiatieven

  • Woningcorporaties: voor inrichting van woonomgeving en speelruimte

  • Andere domeinen: volksgezondheid, groen, klimaatadaptatie en verkeersveiligheid

Veranker in beleid en uitvoering

Een beweegvriendelijke omgeving ontstaat niet vanzelf. Zorg dat de beweegvriendelijke omgeving terugkomt in visie, beleid en concrete uitvoering. Werk aan fysieke aanpassingen in de omgeving, organiseer activiteiten en zog voor samenwerking. Combineer inrichting van de publieke buitenruimte met programmering en communicatie. Kortom: werk op drie niveaus.

  • Visie en ambitie (strategisch niveau)
    Leg vast wat je als gemeente wilt bereiken. Denk aan ambities rond een gezonde, groene of kindvriendelijke leefomgeving. De missie en visie is een paraplu voor al het gemeentelijk beleid rondom de gezonde leefomgeving. Denk hierbij aan de gezonde stad, groene stad, Active City en Child Friendly City.

  • Beleid en samenwerking (tactisch niveau)
    Vertaal de visie naar beleid en afspraken rondom een beweegvriendelijke omgeving. Denk hierbij aan sport, spelen, bewegen, actieve mobiliteit, het lokaal sportakkoord, het preventieakkoord. De Vitindex helpt jou om sport- en beweegbeleid te verbeteren of vorm te geven.

  • Uitvoering in de praktijk (operationeel niveau)
    Maak plannen concreet in een actieplan. Denk aan het realiseren van een speelplek, beweegroute, pumptrack, skeelerroute of beweegtuin, inclusief beheer, onderhoud en activatie. Op de website de beweegvriendelijkebuurt.nl vind je een stappenplan voor het realiseren van een beweeglocatie.

Bij 'tools'' vind je een Stappenplan Beleid Beweegvriendelijke Omgeving om beweging een structurele plek te geven in beleid én praktijk.

Monitor en verbeter

Zorg voor inzicht in de stand van zaken binnen je gemeente. Kies vooraf wat je wilt meten, met welk doel en hoe je dit vastlegt. Lees hoe monitoring en evaluatie bijdragen aan een beweegvriendelijke omgeving en wat het oplevert.

Heb je hulp nodig? Neem contact op met je accounthouder of een adviseur gezonde omgeving.

Tools

Je hoeft niet zelf het wiel uit te vinden. Er is al veel kennis beschikbaar om beweging meer ruimte te geven in jouw gemeente. Het Kenniscentrum Sport & Bewegen en het Mulier Instituut bieden praktische tools, inspiratie en onderbouwde inzichten voor beleid en uitvoering. Hieronder vind je een selectie. Benieuwd wat het beste past bij jouw lokale situatie? Een adviseur Gezonde Omgeving denkt graag met je mee. Voor toegang maak je eenmalig een gratis account aan.

BVO-scan: Breng de situatie in kaart

Krijg inzicht in hoe beweegvriendelijk jouw omgeving momenteel is en ontdek waar kansen liggen voor verbetering.

BVO-model: Bepaal je focus

Gebruik het BVO-model om samen met je werknet te bepalen welke combinatie van hardware (fysieke inrichting), software (wat er gebeurt) en orgware (organisatie erachter) nodig is om jouw doelen te bereiken.

Vuistregels voor een beweegvriendelijke omgeving voor onderbouwing

Gebruik hulpmiddelen zoals de Vuistregels van het RIVM om het gesprek over plannen voor spelen, sporten, bewegen en actieve mobiliteit te onderbouwen.

Stappenplan beleid beweegvriendelijke omgeving

Dit stappenplan begeleidt je door het gehele proces en ondersteunt je met het beweegvriendelijker maken van jouw gemeente. Maak gebruik van de uitlegvideo’s, beschrijvingen, concrete tips en handreikingen.  

Bouwstenen van de beweegvriendelijke omgeving

De interactieve kaart biedt inzicht in de bouwstenen voor een beweegvriendelijke omgeving en in het e-book staat wat werkt voor het creëren vaneen beweegvriendelijke omgeving.

Inspiratie uit de praktijk
VitIndex | relevante data op het gebied van sport, bewegen, gezondheid en brede welvaart

Beleidsadviseurs kunnen op de VitIndex snel relevante data op het gebied van sport, bewegen, gezondheid en brede welvaart van hun gemeente vinden. Hoe staat het met de sportvoorzieningen in je gemeente? Hoe tevreden zijn de inwoners over hun eigen gezondheid en hoeveel van hen voldoen aan de beweegrichtlijn? Het interactieve dashboard stelt beleidsadviseurs in staat zelf de data te vergelijken met andere gemeenten of een landelijk gemiddelde. Ook is de data op wijkniveau. Het is een tool om het sport- en beweegbeleid met goed onderbouwde data verder te ontwikkelen.

“Een goede verbinding tussen het fysieke en sociale domein is een voorwaarde voor succes.”
Whitepaper Kenniscentrum Sport & bewegen

Aan de slag met beleid, programma’s en interventies

  • Jongerenparticipatie

    Voeding
    Ontspanning
    Bewegen
  • SamenSpeelNetwerk

    Partner
    Bewegen
    Financiering en subsidies

Praktijkvoorbeelden

Laat je inspireren door voorbeelden uit de praktijk

  • Hoe Zaanstad beweging op de kaart zet

    Uit de Kindmonitor bleek dat kinderen in Zaanstad te weinig bewegen, vooral in enkele wijken. Daarom zette het JOGG‑team vanaf 2024 bewegen bovenaan de agenda. Niet door zelf plannen te maken, maar door in de wijk te beginnen. Tijdens de halfjaarlijkse JOGG‑netwerkbijeenkomsten in de focuswijken gingen professionals uit onderwijs, sport, het sociaal domein en de fysieke leefomgeving met elkaar in gesprek. Centrale vragen waren: Waarom bewegen kinderen hier minder? En wat kunnen we er samen aan doen? De inzichten vormden de basis voor een brede aanpak om kinderen van 4–12 jaar dagelijks meer te laten bewegen. Benieuwd hoe Zaanstad dit heeft aangepakt? Lees dan verder.

    Praktijkvoorbeeld
    Bewegen
    Werken met een werknet
    Buurt
    School
    Ontspanning
  • JOGG-gemeente Kampen verbindt sociaal- en ruimtelijk domein voor meer beweging

    Kampen, een stad met ruim 56.000 inwoners, heeft veel plekken om te bewegen, sporten en spelen. Van parken tot voetbalvelden en speeltoestellen in de wijk. Toch maakt niet iedereen hier gebruik van en daar wil Kampen verandering in brengen. Ze investeren in een uitnodigende omgeving waardoor bewegen vanzelfsprekender wordt. Denk aan veilige fietspaden, leuke speelplekken en meer samenwerking tussen inwoners en beleid. Mede dankzij JOGG-beleidsmedewerker Jenneke werken het sociaal-en ruimtelijk domein nu beter samen. Hierdoor maakt Kampen het kinderen en families makkelijker én leuker om actiever en gezonder te leven. Lees hoe Kampen door samenwerking dagelijks bewegen vanzelfsprekender maakt.

    Praktijkvoorbeeld
    Buurt
    Draagvlak en eigenaarschap
    Primair onderwijs
  • Van speeltuin naar buitengym: hoe JOGG-gemeente Gennep een beweegvriendelijke omgeving creëerde

    In Ven-Zelderheide, een dorp in JOGG-gemeente Gennep, stond basisschool De Vonder voor een uitdaging: twee keer per week gymmen, zonder eigen gymzaal. Jarenlang gingen de leerlingen één keer per week met de bus naar Ottersum. De verplichtte twee lesuren gym per week zou hen te veel geld en tijd kosten. JOGG-beleidsmedewerker (Sport) Peter-Jan Mol zag kansen. Samen met de gemeente en de school bedacht hij een oplossing waar iedereen beter van werd: een buitengym naast de school. Een win-win voor kinderen, school en dorp. Een mooi moment om met Peter-Jan terug te blikken op het proces op het traject: van idee tot uitvoering, de uitdagingen en behaalde resultaten. Lees hier hoe hij het voor elkaar kreeg en wat jij hiervan kan leren.

    Praktijkvoorbeeld
    Bewegen
    Buurt
    Draagvlak en eigenaarschap
    Gezondheid in al het beleid
    Politiek-bestuurlijk draagvlak
    Primair onderwijs
  • Bekijk alle praktijkvoorbeelden

Wil je graag persoonlijk advies?

Geen gemeente is hetzelfde. Daarom denken onze adviseurs met je mee over de kansen en uitdagingen in jouw gemeente.

Neem contact op
Fieke Beckers
Adviseur Gezonde Omgeving