Actieve mobiliteit
Stimuleer veilig lopen en fietsen naar school en voorzieningen
Bewegen in de buurt en buitenruimte
Een beweegvriendelijke omgeving nodigt uit tot spelen, sporten en ontmoeten. Met veilige fiets- en wandelroutes, sportplekken en uitdagende speelplekken wordt bewegen vanzelfsprekend en onderdeel van het dagelijks leven. Zo maak je bewegen in de buurt leuk en toegankelijk en draag je bij aan een gezonde, actieve generatie.
Vormen van bewegen in de buurt
Bij een beweegvriendelijke omgeving onderscheiden we: functioneel bewegen (actieve mobiliteit), recreatief bewegen en sportief bewegen.
Voorbeelden die daaraan bijdragen zijn:
veilige en aantrekkelijke fiets- en wandelroutes
uitdagende speelplekken
een veldje om op te basketballen
Met wie werk je samen?
Een beweegvriendelijke omgeving realiseer je samen. Als JOGG-regisseur of beleidsmedewerker heb je een agenderende en verbindende rol.
Je werkt samen met:
Gemeente: JOGG-beleidsmedewerker, beleidsmedewerker Spelen, Ruimtelijke Ordening of Stadsontwikkeling, Openbare Ruimte, Onderhoud en Beheer, Sport en bewegen, Welzijn, wijkregisseurs en gebiedsmanagers.
Inwoners en kinderen: voor inzicht in wensen, ideeën en knelpunten
Professionals: Buurtsportcoaches, welzijnswerkers, jongerenwerkers, en scholen en kinderopvang
Lokale initiatieven: wijkraden, verenigingen, vrijwilligers en bewonersinitiatieven
Woningcorporaties: voor inrichting van woonomgeving en speelruimte
Andere domeinen: volksgezondheid, groen, klimaatadaptatie en verkeersveiligheid
“Een goede verbinding tussen het fysieke en sociale domein is een voorwaarde voor succes.”
Het BVO-model als leidraad
Met het model voor de Beweegvriendelijke omgeving (het BVO-model) werk je samen met je werknet aan een beweegvriendelijke omgeving. Je aanpak hangt af van je doelen, doelgroep of thema.
Voor buitenspelen en actieve mobiliteit (zoals fietsen of lopen naar school) is aanvullende informatie beschikbaar. Hieronder staan algemene handvatten.
Hardware: De fysieke basis
Dit is wat ziet en voelt in de wijk: speelplekken, routes ernaar toe, playgrounds, gebouwen en groen. In verschillende fasen kun jij een rol spelen, van agenderen tot realisatie en opvolging.
Wat jij kunt doen:
Breng relevante beleidsterreinen en professionals samen en analyseer de huidige situatie (bijv. met een BVO Scan)
Zorg dat je betrokken bent bij plannen voor (her)inrichting en stem af met het ruimtelijk domein
Signaleer behoeften uit de wijk en leg deze neer bij de juiste beleidsdomeinen
Gebruik hulpmiddelen zoals de Vuistregels van het RIVM om het gesprek te onderbouwen
Software: wat er gebeurt
Software gaat over het aanbod van activiteiten, begeleiding en communicatie die beweging stimuleren.
Denk aan:
Activiteiten en interventies: programma’s voor buitenspelen, fietsen of sporten in de buitenruimte
Begeleiding en coaching: inzet van buurtsportcoaches, jongerenwerkers of wijkmanagers
Communicatie en voorlichting: campagnes, bijeenkomsten of apps die kinderen en ouders informeren
Zorg dat deze activiteiten aansluiten op de fysieke inrichting en het werk van betrokken professionals.
Orgware: de organisatie erachter
Dit gaat over de randvoorwaarden om hardware en software mogelijk te maken en te borgen.
Denk aan:
Onderhoud en beheer: een schone, veilige en toegankelijke leefomgeving
Visie en beleid: duidelijke doelen in bijvoorbeeld een omgevingsvisie of sportakkoord
Eigenaarschap en financiering: afspraken over gebruik en bekostiging van voorzieningen
Samenwerking en participatie: afstemming tussen domeinen en betrokkenheid van bewoners
Monitoring en evaluatie: inzicht in gebruik, tevredenheid en effecten
Beleid voor een beweegvriendelijke omgeving
Je kunt op drie niveaus werken:
Macroniveau: het niveau van gemeentelijke strategische missie of (omgevings)visie. De missie/visie dient als paraplu voor al het gemeentelijk beleid rondom de ezonde leefomgeving (ruimte). Denk hierbij aan de gezonde stad, groene stad, Active City, Child Friendly City, etc.
Mesoniveau: lokaal beleid ten aanzien van een beweegvriendelijke omgeving. Denk hierbij aan elementen als sport, spelen, bewegen, actieve mobiliteit, het lokaal sportakkoord, het preventieakkoord, etc.
Microniveau is het uitvoerings- niveau ofwel de actieplannen voor een beweeg locatie (inrichting, activatie, onderhoud, etc.). Denk hierbij aan het aanleggen van een pumptrack, speelterrein, beweegtuin of skeelerroute. Op de website de beweegvriendelijkebuurt.nl vind je een stappenplan voor het realiseren van een beweeglocatie
Hieronder vind je een Stappenplan Beleid Beweegvriendelijke Omgeving
Monitoring en evaluatie
Zorg voor inzicht in de stand van zaken binnen je gemeente. Kies vooraf wat je wilt meten, met welk doel en hoe je dit vastlegt. Lees hoe monitoring en evaluatie bijdragen aan een beweegvriendelijke omgeving en wat het oplevert.
Kennis en tools
Het Kenniscentrum Sport & Bewegen biedt tools met kennis, inspiratie en praktische tips om in jouw gemeente aan de slag te gaan met onder andere scholen, sportvelden, openbare ruimte en gamification. Hieronder vind je een selectie. Voor toegang maak je eenmalig een gratis account aan.
Kennis
Inspiratie
Kies je focus
Er is geen blauwdruk voor een beweegvriendelijke omgeving. Samenhang tussen hardware, software en orgware blijft altijd essentieel. Je kunt je richten op:
Buitenspelen
Maak buitenspelen vanzelfsprekend in elke buurt
Gamification
Gebruik spel en technologie om bewegen aantrekkelijker te maken
Aan de slag
Ga aan de slag met de onderstaande programma's, tools en materialen die jouw werk gemakkelijker maken.
Praktijkvoorbeelden
Laat je inspireren door voorbeelden uit de praktijk
-
Hoe Zaanstad beweging op de kaart zet
Uit de Kindmonitor bleek dat kinderen in Zaanstad te weinig bewegen, vooral in enkele wijken. Daarom zette het JOGG‑team vanaf 2024 bewegen bovenaan de agenda. Niet door zelf plannen te maken, maar door in de wijk te beginnen. Tijdens de halfjaarlijkse JOGG‑netwerkbijeenkomsten in de focuswijken gingen professionals uit onderwijs, sport, het sociaal domein en de fysieke leefomgeving met elkaar in gesprek. Centrale vragen waren: Waarom bewegen kinderen hier minder? En wat kunnen we er samen aan doen? De inzichten vormden de basis voor een brede aanpak om kinderen van 4–12 jaar dagelijks meer te laten bewegen. Benieuwd hoe Zaanstad dit heeft aangepakt? Lees dan verder.
PraktijkvoorbeeldBewegenWerken met een werknetBuurtSchoolOntspanning -
JOGG-gemeente Kampen verbindt sociaal- en ruimtelijk domein voor meer beweging
Kampen, een stad met ruim 56.000 inwoners, heeft veel plekken om te bewegen, sporten en spelen. Van parken tot voetbalvelden en speeltoestellen in de wijk. Toch maakt niet iedereen hier gebruik van en daar wil Kampen verandering in brengen. Ze investeren in een uitnodigende omgeving waardoor bewegen vanzelfsprekender wordt. Denk aan veilige fietspaden, leuke speelplekken en meer samenwerking tussen inwoners en beleid. Mede dankzij JOGG-beleidsmedewerker Jenneke werken het sociaal-en ruimtelijk domein nu beter samen. Hierdoor maakt Kampen het kinderen en families makkelijker én leuker om actiever en gezonder te leven.
PraktijkvoorbeeldBuurtDraagvlak en eigenaarschapPrimair onderwijs -
Van speeltuin naar buitengym: hoe JOGG-gemeente Gennep een beweegvriendelijke omgeving creëerde
In Ven-Zelderheide, een dorp in JOGG-gemeente Gennep, stond basisschool De Vonder voor een uitdaging: twee keer per week gymmen, zonder eigen gymzaal. Jarenlang gingen de leerlingen één keer per week met de bus naar Ottersum. De verplichtte twee lesuren gym per week zou hen te veel geld en tijd kosten. JOGG-beleidsmedewerker (Sport) Peter-Jan Mol zag kansen. Samen met de gemeente en de school bedacht hij een oplossing waar iedereen beter van werd: een buitengym naast de school. Een win-win voor kinderen, school en dorp. Een mooi moment om met Peter-Jan terug te blikken op het proces op het traject: van idee tot uitvoering, de uitdagingen en behaalde resultaten. Lees hier hoe hij het voor elkaar kreeg en wat jij hiervan kan leren.
PraktijkvoorbeeldBewegenBuurtDraagvlak en eigenaarschapGezondheid in al het beleidPolitiek-bestuurlijk draagvlakPrimair onderwijs - Bekijk alle praktijkvoorbeelden
Wil je graag persoonlijk advies?
Neem contact op
Fieke Beckers
Adviseur Gezonde Omgeving