Bewegen in de buurt en buitenruimte

Een beweegvriendelijke omgeving nodigt uit om te sporten, te spelen, te bewegen en elkaar te ontmoeten. Door veilige fiets- en wandelroutes, sporttoestellen en uitdagende speelplekken wordt lopen of fietsen naar school, buitenspelen en samen sporten vanzelfsprekend. Zo maak je bewegen in de buurt leuk, toegankelijk en onderdeel van het dagelijks leven en draag je bij aan een gezonde, actieve generatie. Lees hoe jij hier lokaal concreet mee aan de slag kunt.

Partners in het werknet

Een beweegvriendelijke omgeving realiseer je niet alleen. Dat vraagt om beleid én praktijk die elkaar versterken. Zeker als JOGG beleidsmedewerker of als JOGG regisseur zul je een agenderende en verbindende rol hebben.

Afhankelijk van de doelgroep of op welk onderdeel je specifieker wilt inzetten zijn bepaalde partners belangijk(er). Maar je werkt altijd samen in een werknet, met onder andere:

  • Binnen de gemeente: JOGG-beleidsmedewerker, Spelen, Ruimtelijke Ordening of Stadsontwikkeling, Openbare Ruimte, Onderhoud en Beheer, Sport en bewegen, Welzijn, wijkregisseurs en gebiedsmanagers. Om bewegen in beleid, plannen, inrichting en beheer van de buitenruimte te verweven; De samenwerking met het Ruimtelijk domein is belangrijk, maar nog niet altijd vanzelfsprekend.

  • Kinderen en inwoners om wensen, ideeën en knelpunten scherp in beeld te brengen en te zorgen dat speelplekken echt passen bij de wijk;

  • Professionals dichtbij de kinderen, zoals Buurtsportcoaches, welzijnswerkers, jongerenwerkers, en scholen en kinderopvang (via de Gezonde-School adviseur en coach Gezonde Kinderopvang). Zij halen wensen van kinderen op, organiseren participatiesessies en zetten activiteiten in gang;

  • De Wijkraad, (speeltuin)verenigingen, vrijwilligers, jongeren organisaties of bewonersinitiatieven om kinderen te bereiken en activiteiten te organiseren en te borgen;

  • Woningbouwcoöperaties voor de (her)inrichting van grond die zij beheren en voor kansen om spelen en bewegen dichtbij huis mogelijk te maken;

  • Andere gemeentelijke afdelingen zoals Bewegen en Sport, Volksgezondheid, Welzijn, Groen, Klimaatadaptatie en (verkeers)veiligheid voor koppelkansen rondom Spelen, zowel in beleid, financiering als uitvoering.

Er zijn vele betrokkenen bij het creëren van een beweegvriendelijke omgeving
“Een goede verbinding tussen het fysieke en sociale domein is een voorwaarde voor succes.”
Whitepaper Kenniscentrum Sport & bewegen

Werken aan een beweegvriendelijke omgeving met het BVO-model

Aan de hand van het BVO-model ga je met jouw werknet aan de slag. Dit is ook afhankelijk of je specifieke doelen hebt, je richt op een bepaalde doelgroep of thema. Voor buitenspelen en actieve mobiliteit (fietsen en wandelend naar bv school) hebben we specifieke informatie op een rij gezet. Hieronder wat meer algemene adviezen.

Hardware: De fysieke basis

Dit is wat ziet en voelt in de wijk: speelplekken, routes ernaar toe, playgrounds, gebouwen en het groen ertussen. In verschillende fasen kun jij een rol spelen, van agenderen tot verwezenlijken tot het opvolgen ervan. Wat jij kunt doen om mee te denken in de hardware:

  • Breng de relevante beleidsterreinen en professionals bij elkaar en bekijk de huidige situatie. Dit kan je bijvoorbeeld doen met een BVO Scan

  • Zorg dat je op de hoogte bent van de plannen voor (her)inrichting en dat daarbij jouw input en werknet relevant is; goed contact met je collega’s bij het ruimtelijk domein zijn daarvoor cruciaal

  • Zorg dat de geluiden die je hoort uit de buurt of de wijk over behoefte voor bewegen, spelen of sporten ook terecht komen bij de juiste beleidsdomeinen. Doordat je als JOGG-regisseur vaak dichtbij de professionals (bv de buurtsportcoach of een jongerenwerker) of de inwoners staat, is jouw rol heel waardevol.

  • Er zijn verschillende cijfers die informatie kunnen geven over de fysieke omgeving: De kernindicator BVO laat zien hoe de hoe de fysieke leefomgeving in Nederland en per gemeente scoort op de mogelijkheid voor mensen om te sporten en te bewegen

  • Ook de Vuistregels die RIVM heeft ontwikkeld om aan te geven hoeveel ruimte nodig is om bewegen te faciliteren, kunnen helpen in het gesprek met je collega’s.

Software: Wat er gebeurt

Software staat voor het aanbod van activiteiten, begeleiding en communicatie. Denk daarbij aan:

  • Activiteiten en interventies: bijvoorbeeld op programma’s of interventies voor het stimuleren van buitenspelen, fietsen of sporten in de buitenruimte

  • Begeleiding en coaching: bijvoorbeeld de inzet van de buurtsportcoach, jongerenwerker of wijkmanagers

  • Communicatie en voorlichting: bijvoorbeeld campagnes, bijeenkomsten of applicaties om kinderen en ouders te informeren over de beweegmogelijkheden.

Belangrijk is dus dat er naast de inrichting ook een koppeling wordt gemaakt met de bijvoorbeeld het werk van de buurtsportcoach en andere collega’s die hierin een rol spelen.

Orgware: De organisatie erachter

Hierbij gaat het om het proces om te komen tot het zichtbare aanbod, dus alles achter de hardware en de software. Denk daarbij aan:

  • Onderhoud en beheer: zorg dat een leefomgeving schoon, heel en (sociaal en fysiek) veilig is

  • Visie en beleid: het is belangrijk om doelen ten aanzien van een beweegvriendelijke omgeving vast te leggen. Dat kan bijvoorbeeld in een omgevingsvisie, een sportakkoord of een beleidsplan

  • Eigenaarschap en financiën: dit is belangrijk om aan te werken, denk bijvoorbeeld aan een schoolplein open stellen, een multifunctionele accommodatie of een open sportpark

  • Samenwerking en bugerparticipatie: een nauwe samenwerking tussen het ruimtelijk domein, het sociale domein en de bewoners is van essentieel belang. Kijk daarvoor ook onder het kopje werknet

  • Monitoring en evaluatie: denk aan het meten van de tevredenheid van bewoners, meten van het aantal gebruikers van een locatie, meten van het effect van de interventie op de locatie, evaluatie van het beleid, etc.. Zie hieronder voor meer informatie.

Aan de slag met beleid

Er zijn verschillende niveau’s kun je aan de slag met een beweegvriendelijke omgeving:

  • Macroniveau: het niveau van gemeentelijke strategische missie of (omgevings)visie. De missie/visie dient als paraplu voor al het gemeentelijk beleid rondom de ezonde leefomgeving (ruimte). Denk hierbij aan de gezonde stad, groene stad, Active City, Child Friendly City, etc.

  • Meso-niveau gaat over lokaal gemeentelijk beleid ten aanzien van een beweegvriendelijke omgeving. Denk hierbij aan elementen als sport, spelen, bewegen, actieve mobiliteit, het lokaal sportakkoord, het preventieakkoord, etc.

  • Micro-niveau is het uitvoerings- niveau ofwel de actieplannen voor een beweeg locatie (inrichting, activatie, onderhoud, etc.). Denk hierbij aan het aanleggen van een pumptrack, speelterrein, beweegtuin of skeelerroute. Op de website de beweegvriendelijkebuurt.nl vind je een stappenplan voor het realiseren van een beweeglocatie

Onderaan vindt je een Stappenplan Beleid Beweegvriendelijke Omgeving

Beschikbare kennis en tools

Kenniscentrum Sport & bewegen heeft allerlei tools vol kennis, inspiratie en praktische tips om in jouw gemeente aan de slag te gaan met bijvoorbeeld scholen, sportvelden, openbare parken en e-sports en gamification. Hieronder lichten we er een paar uit. Om toegang te krijgen tot al deze tools maak je eenmalig een gratis account aan op de website. 

Monitoring en evaluatie

Zorg dat je inzicht hebt in de stand van zaken in jouw gemeente. Dat kan met verschillende instrumenten. Bedenk wel goed wat, met welk doel en hoe je kunt meten. Lees in hier meer over de overwegingen hiervoor.

Gericht aan de slag

Zoals gezegd is er geen blauwdruk voor een beweegvriendelijke omgeving en is het belangrijk om de 3 elementen altijd voor ogen te houden. Je kunt wel specifieker werken aan bijvoorbeeld de volgende onderdelen.

Actieve mobiliteit

buitenspelen

Buitenspelen

Gamification

Praktijkvoorbeelden

Laat je inspireren door voorbeelden uit de praktijk

  • Hoe Zaanstad beweging op de kaart zet

    Uit de Kindmonitor bleek dat kinderen in Zaanstad te weinig bewegen, vooral in enkele wijken. Daarom zette het JOGG‑team vanaf 2024 bewegen bovenaan de agenda. Niet door zelf plannen te maken, maar door in de wijk te beginnen. Tijdens de halfjaarlijkse JOGG‑netwerkbijeenkomsten in de focuswijken gingen professionals uit onderwijs, sport, het sociaal domein en de fysieke leefomgeving met elkaar in gesprek. Centrale vragen waren: Waarom bewegen kinderen hier minder? En wat kunnen we er samen aan doen? De inzichten vormden de basis voor een brede aanpak om kinderen van 4–12 jaar dagelijks meer te laten bewegen.. Benieuwd hoe Zaanstad dit heeft aangepakt? Lees dan verder.

    Praktijkvoorbeeld
    Bewegen
    Werken met een werknet
    Buurt
    School
    Ontspanning
  • JOGG-gemeente Kampen verbindt sociaal- en ruimtelijk domein voor meer beweging

    Kampen, een stad met ruim 56.000 inwoners, heeft veel plekken om te bewegen, sporten en spelen. Van parken tot voetbalvelden en speeltoestellen in de wijk. Toch maakt niet iedereen hier gebruik van en daar wil Kampen verandering in brengen. Ze investeren in een uitnodigende omgeving waardoor bewegen vanzelfsprekender wordt. Denk aan veilige fietspaden, leuke speelplekken en meer samenwerking tussen inwoners en beleid. Mede dankzij JOGG-beleidsmedewerker Jenneke werken het sociaal-en ruimtelijk domein nu beter samen. Hierdoor maakt Kampen het kinderen en families makkelijker én leuker om actiever en gezonder te leven.

    Praktijkvoorbeeld
    Buurt
    Draagvlak en eigenaarschap
    Primair onderwijs
  • Van speeltuin naar buitengym: hoe JOGG-gemeente Gennep een beweegvriendelijke omgeving creëerde

    In Ven-Zelderheide, een dorp in JOGG-gemeente Gennep, stond basisschool De Vonder voor een uitdaging: twee keer per week gymmen, zonder eigen gymzaal. Jarenlang gingen de leerlingen één keer per week met de bus naar Ottersum. De verplichtte twee lesuren gym per week zou hen te veel geld en tijd kosten. JOGG-beleidsmedewerker (Sport) Peter-Jan Mol zag kansen. Samen met de gemeente en de school bedacht hij een oplossing waar iedereen beter van werd: een buitengym naast de school. Een win-win voor kinderen, school en dorp. Een mooi moment om met Peter-Jan terug te blikken op het proces op het traject: van idee tot uitvoering, de uitdagingen en behaalde resultaten. Lees hier hoe hij het voor elkaar kreeg en wat jij hiervan kan leren.

    Praktijkvoorbeeld
    Bewegen
    Buurt
    Draagvlak en eigenaarschap
    Gezondheid in al het beleid
    Politiek-bestuurlijk draagvlak
    Primair onderwijs
  • Bekijk alle praktijkvoorbeelden
  • Gezonde Buurten

    Bewegen
    Buurt
    Ontspanning
  • Veilige Beweegvriendelijke schoolomgeving

    Bewegen
  • Gezonde Schoolpleinen

    Bewegen
  • Stimuleren van actieve mobiliteit van en naar de opvang

    Bewegen
    School en opvang
  • SamenSpeelNetwerk

    Partner
    Bewegen
    Subsidie
  • Nationale Buitenspeeldag

    Themadagen
    Bewegen

Wil je graag persoonlijk advies?

Neem contact op
Nicole Beukers
Adviseur Gezonde Omgeving